Kanser Tedavisinde Psikoonkologun Yeri ve Önemi

CategoriesMakalelerYorum yok Kanser Tedavisinde Psikoonkologun Yeri ve Önemi1.249 views
Psikoonkoloji kavramı ile birlikte bir diğer önemli kavram “Psikoonkolog” tur. Psikoonkologlar kanser psikologu olarak diğer meslektaşlarından ayrılırlar. Doktorlarla, diyetisyenlerle, hemşirelerle birlikte çalışmalıdırlar ve sürekli görüş alışverişi halinde kalınması gerekmektedir.. Gelişen teknolojiden haberdar olunmalı, beslenmenin önemi kavranmalıdır.. Kemoterapinin (ilaç tedavisi), radyoterapinin (ışın tedavisi) yan etkilerini ve cerrahi müdahalelerden sonra oluşabilecek kusurları bilinmelidir. Buna bağlı olarak hastalarda oluşan günlük işlev kayıpları, ilaçlara bağlı depresyon ya da estetik kaygılar konusunda farklı değerlendirmeler yapışır. Bir psikoonkoloğun en büyük dez avantajı süredir. Hasta kısa süreli tedavi görmektedir, zaman kısıtlıdır ve daha ağırlıklı krize (travmaya) müdahale konusunda destekleyici, çözüm odaklı ve bilişsel tedavi uygulamaktadır. Seanslar genellikle bugün ve şimdi odaklıdır. Travma işlenmektedir. Seans süresi ya da seans sayısı, hastanın fiziksel durumuna, hastalığına bağlı esneklik gösterebilmektedir.

 

Tedavi süresince hasta kadar psikoonkoloğun duygusal sürecide önemlidir. Zamanın kısıtlı olması, hastanın fizyolojik olarak sağlıklı olmaması, tedaviye dirençli olması, hasta yakınlarının tutumu, dışsal faktörler süreci etkilerken aynı zamanda empati ve ilişki kurabilmeyi becerebilmeli fakat profesyonellikten uzaklaşmamalıdır. Tıbbın ve bilimin karşısında yeterliliklerini bilmelidir.

 

Kanser psikolojisinde bir diğer dikkat edilmesi gereken husus hastanın ne kadar bilgiye ihtiyacı olduğudur. Ülkemizde devlet hastanelerinde zaman yetersizliğinden bu açıklamalara pek önem verilmemektedir. Fakat bu bilgisizlik hastayı kaygılandırmaktadır. Neyle baş ettiğini bilmeyen hasta nasıl baş edeceğini bulamaktadır. Yan etkilerden haberdar olmayan hasta tedavinin işe yaramadığını ya da hastalığının ilerlediği düşünebilmektedir. Psiko-eğitim bu sırada devreye giren ve işlevsel olan bir tekniktir. Kişiye psikolojik desteğin yanı sıra hastalık hakkında, hastalığın ya da tedavinin yan etkileri hakkında bilgilendirme yapılması kişinin kaygılarını azaltan bir unsurdur. Fakat psiko-eğitim hassas bir dengedir fazla bilgi hastayı daha fazla kaygılandırabilir bu durumda dikkate alınması gereken yalnızca hastanın ne kadar bilmek istediğini anlayabilmek, öğrenebilmek, tahlil edebilmektir. Hastanın izin verdiği yere kadar gitmeyi bilmek, ona zarar vermemeyi ilke edinmek çok önemlidir. Her hasta her duruma farklı tepki verebilir. Bazen yaş faktörü, bazen kişilik özellikleri bazen kişinin o an içinde bulunduğu durum terapiste yön gösteren ipuçları olur. Ergenlik döneminde ergen, kendi içinde hassas bir dönemdedir birçok fiziksel, psikolojik ve sosyolojik değişiklik yaşamaktadır. Üstelik henüz sorunlarla başa çıkma yetilerini kazanmamış ya da sağlıklı geliştirememiş olabilir. Bu durumda “kanser” gibi bir hastalık, yaşıtları arasında ayrılmasına, beden imajının değişmesinde sebep olabilir. Tüm bu faktörler ergenin daha öfkeli, daha reddedici, karşı gelici olmasına tedaviye uyumda zorluk çıkarmasına sebep olabilir. Terapist bunları mutlaka göz önünde bulundurmaktadır. Aynı şekilde aşırı kabullenici, öfkeli, depresif, çok genç, çok yaşlı, cinsel uzuv ya da işlev kaybı olan kanser hastalarına farklı yaklaşımlar sergilenmektedir.

 

Bu hastalıkta moralin çok  önemli” olduğu düşüncesi oldukça doğru ve toplumda yaygın. Yoğun stres, kaygı, çökkünlük vb. hallerin bağışıklık sistemine olumsuz  etkisi tedaviyi de olumsuz yönde etkileyebilir ya da diğer bir ifadeyle, moralin bağışıklık sistemine olumlu katkı sağlaması tedaviye de olumlu katkı sağlar.   Kişinin psikolojik durumu, tedaviyi, yaşam kalitesini ve hastalık yaşantısını etkileyen faktörlerden biridir. Günümüzde kanser tedavisi medikal tedavi, psikolojik destek, beslenme, hasta yakınlarının tutumları ve psikolojik durumu, hastalık yaşantısı vb dahil olmak üzere çok boyutlu bir “tedavi yönetimi” olarak  ele alınmalıdır. Psikolojik durum, bunun önemli bir parçasıdır. Bu sebeple, var olan stres unsurlarıyla kısa süreli baş etme ve ilerde yaşanması muhtemel sıkıntılara karşı önleyici eğitimler, grup terapileri, bireysel terapiler gibi destek hizmetlerden faydalanmak bağışıklık sistemini, tedavi sürecini ve tedavi sonrası yaşamı iyi geçirmeye katkı sağlar.

 

Hastaya karşı tutumlarında en önemli şeylerden biri “hastanın ihtiyacını anlamak” tır.Bunun için iyi bir gözlemci ve dinleyici olmaları; eleştirmek, normalleştirmek ya da sürekli neşeli görünmek yerine karşılıklı olarak kendilerini ifade edebilecekleri açık iletişime olanak verecek şekilde davranmaları hastanın davranışlarını ve ihtiyaçlarını anlamak ve aralarındaki yakınlık hissi açısından önemlidir. Tedavinin izin verdiği sınırlar dahilinde, hasta ve ailesinin hastalık öncesindeki “normal” yaşantıya en yakın şekilde günlük hayatını ve ilişkilerini sürdürmesi de önemlidir.

 

Özellikle kanser gibi ciddi rahatsızlıklarda kişilerin duygusal durumları ve hayata karşı duruşları onları kötü sondan koruyabiliyor. Birçok ülkede olan ve ülkemizde de kurulan Psiko-onkoloji, bölümlerinde bunun en büyük kanıtlarından biri. Çünkü bu bölümler, kanserin psikolojik, duygusal, işlevsel yönlerini anlamayı ve tedavi etmeyi amaçlayan uzmanlık alanları. Bu alanlarda kanserin hasta, aile ve tedavi ekibi üzerindeki psikolojik etkilerini araştırılıyor ve kanser hastalarına psikolojik tıp hizmetleri sunuluyor. Dünya Psiko-onkoloji birliği tarafından her yıl düzenlenen kongreler, kanser hastalarının tedavisinde psikolojik desteğin önemini vurgulamak açısından önem taşıyor. Dünyada birçok kanser merkezi ve kanser hastalarına hizmet veren sağlık kurumları, hastaların ve yakınlarının ruhsal durumlarına yönelik desteği tıbbi tedaviyle bir arada veriyor. Ülkemiz için psikoonkolog sayısı az olmasına rağmen etkin çalışmalar yapılmaya devam etmektedir.

 

Uzman Psikolog/Psikoonkolog
Esra Savaş

 

KAYNAK:
Kaplan S.E., 2010. Kanser Hastalarına Uygulanan Yapılandırılmış Psikoeğitim Müdahalesi ve Etkileri. Yayınlanmamış Materyal. Çapa Tıp Fakültesi Uzmanlık Tezi.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir